|
|
قال ابن الجوزي ( تلبيس إبليس: 447) عن يحيى بن معاذ يقول: «اجتنب صحبة ثلاثة أصناف من الناس العلماء الغافلين والفقراء المداهنين والمتصوفة الجاهلين». امام ابن جوزی در کتاب "تلبیس ابلیس" آورده: از يحيي بن معاذ نقل است كه فرمود: «از صحبت سه گروه بپرهيزيد: عالمان غافل، فقيران تملق گو و صوفیان جاهل». |
|
قرآن و حدیث>آثار>کتاب الکافی
شماره مقاله : 3766 تعداد مشاهده : 732 تاریخ افزودن مقاله : 1/7/1389
|
اثنی عشریه برای شناخت دین خود به کتابهایی اعتماد دارند که علمای متقدم و متأخر شیعه نوشتهاند. علمای شیعه برای جمع آوری روایات ائمه خود کتابهایی نوشتهاند که مهمترین آنها نزد شیعه، هشت کتاب است که چهار مورد آن قدیمی و چهار مورد دیگر، متأخر هستند. چهار کتاب قدیمی عبارتند از: « الكافي، التهذيب، الاستبصار، من لا يحضره الفقيه». محمد صادق صدر از شیوخ معاصر شیعه میگوید: شیعه بر اعتبار کتب اربعه اتفاق نظر دارند و همه روایات موجود در آنها را صحیح میدانند[1]. چهار کتاب متأخر عبارتند از: « الوافي، بحار الأنوار، الوسائل، مستدرك الوسائل». پس منابع اصلی آنان، هشت مورد است. محمد صالح حائری از علمای معاصر شیعه میگوید: صحاح امامیه هشت مورد است که چهار مورد آن از محمدین ثلاثه اول و سه کتاب بعدی از محمدین ثلاثه آخر و کتاب هشتم از مرحوم محمد حسین، معاصر نوری است[2]. اینها کتابهایی هستند که یک فقیه شیعی باید هنگام فتوا دادن به آنها رجوع نماید. اما این کتابها در میزان نقد علمای متأخر شیعه چه وضعیتی دارند و در چه جایگاهی هستند که صدر اظهار داشته «شیعیان همه روایات موجود در آنها را صحیح می دانند» و حائری نیز آنها را صحاح امامیه نامیده است؟ در اینجا تلاش خواهیم کرد سخن برخی از علمای معاصر شیعه را در مورد این منابع بیان کنیم، زیرا این بحث تحمل اطاله را ندارد و در مورد کتاب الکافی بحث بیشتری خواهیم کرد، زیرا شیعیان این کتاب را بعد از قرآن، مهمترین کتاب به حساب می آورند. 1- کتاب الکافی به زودی تاریخ اکتشاف نسخههای آن و ابتدای شرح نویسی علما بر آن و دیدگاه علما نسبت به آن را بیان خواهیم کرد و اشاره گذرائی به بخش اصول آن خواهیم داشت. الف- نسخههای کتاب قبل از قرن یازدهم، این کتاب نسخه محفوظی ندارد و این امر خطرناکی است، زیرا این کتاب مهمترین و بزرگترین و قدیمیترین کتاب شیعه است که بیشتر از نه قرن پیش نوشته شده است و نسخه قدیمی و محفوظی برای آن یافت نمی شود و فقط در قرن یازدهم، یعنی بیشتر از هفت قرن بعد از تألیف آن بود که نسخههای آن یافت شد. در مقدمه تحقیق چاپ سوم کتاب که علی اکبر غفاری آن را تصحیح کرده و بر آن تعلیق نوشته است و شیخ محمد آخوندی آن را چاپ کرده است، نوشته شده که در تحقیق این کتاب بر هفت نسخه اعتماد شده است که چهار مورد آن دست نویس و سه مورد آن ماشین نویس است و اگر نسخهای قدیمیتر از این موارد یافت می شد محقق کتاب آن را ذکر میکرد. حال در زیر این نسخهها و تاریخ نسخ آنها به نقل از محقق کتاب ذکر می شود: 1- نسخة مصحح سال1076 هـ. 2- نسخة مصحح قرن یازدهم هجری. 3- نسخة مصحح بدون تاريخ. 4- نسخة مصحح سال1057 هـ. نسخه های چاپی عبارتند از: 1- چاپ سال1282 هـ. 2- چاپ سال 1311هـ. 3- چاپ سال 1331 هـ. محقق بیان کرده که در نسخه چاپی سابق، از سه نسخه استفاده شده که عبارتند از: 1- نسخه خطی قرائت شده بر علامه مجلسی در سال1071ﻫ. 2- نسخه نوشته شده به خط عاملی در سال1092ﻫ. 3- یک نسخه بدون تاریخ. اینها نسخههایی هستند که کتاب بر اساس آنها تحقیق شده است و اگر نسخه دیگری یافت میشد محقق کتاب آن را ذکر میکرد. این امر بر این نکته تأکید دارد که نسخه دیگری یافت نمیشود، زیرا محقق تمایل زیادی به ذکر قدیمیترین نسخههای کتاب دارد و سپس نسخه مورد اعتماد خود را مشخص می کند. ب- شرح های نوشته شده بر کتاب این کتاب در قرن یازدهم شرح شده است. ناشر سابق در مقدمه نشر میگوید که کتاب دوازده شرح دارد که همه آنها در قرن یازدهم، یعنی بیشتر از هفت قرن بعد از تألیف آن، نوشته شدهاند. وی شرحی قبل از آن را ذکر نکرده است، حال آنکه اگر می بود باید میگفت. ج- تعداد احادیث کتاب و درجات آنها تعداد احادیث آن16121 حدیث است. عاملی در خاتمه کتاب المستدرک بیان داشته که احادیث الکافی پنج نوع هستند: نوع اول: 5072 حدیث صحیح. نوع دوم: 144 حدیث حسن. نوع سوم: 1118 حدیث موثق. نوع چهارم: 302 حدیث قوی. نوع پنجم: 9485 حدیث ضعیف. پس مجموع این احادیث16121 حدیث می شود[3]. وی بیان نکرده که در آن حدیث موضوع و جعلی وجود دارد. بهبودی، از پژوهشگران معاصر شیعه، کتاب الکافی را مورد بررسی قرار داده و فقط 4428حدیث از آن را صحیح دانسته است و 11693 حدیث را بر اساس قواعد خودشان صحیح ندانسته است. این مهمترین کتاب شیعه است که در مدح آن چیزهائی بیان شده که با این نتیجه تناقض دارد. حال در زیر برخی از این مدحها بیان می شود: د- اقوال علما در مورد کتاب علمای شیعه در ارزش گذاری کتاب با هم اختلاف نظر دارند و برخی راه غلو را رفته و برخی دیگر معتدل رفتار کردهاند. از جمله غالیان در مورد آن، می توان به افراد زیر اشاره کرد: *مجلسی. او میگوید: کتاب الکافی مضبوطترین و جامعترین اصول و نیکوترین و بزرگترین مؤلفات فرقه ناجیه است[4]. * فیض کاشانی. او میگوید: کتاب الکافی شریفترین و موثق ترین و کاملترین و جامعترین آنها است، زیرا این کتاب در میان آنها مشتمل بر اصول است و چیزهای زائد و تباه و ننگ آور- موجود در موارد دیگر- در آن نیست[5]. * عبدالرسول غفار. او میگوید: کتاب الکافی از جمله کتب اصول است که در زمان ائمه معصومین نوشته شد..... وی بیست سال را صرف تصنیف کتاب کرد. وی در این کار بسیار دقت می کرد و رجال و اسناد روایات و متون و طرق روایت آنها را به خوبی و با اشتیاق ضبط میکرد و در نقل اسناد و طرق متعدد بسیار دقت می کرد و دچار خلط و التباس نشد. به همین دلیل تبدیل به منبع اول شیعه شد. به حقیقت مثل این کتاب نوشته نشده است و علمای بعد از وی به او نیازمند هستند[6]. از معتدلین می توان به افراد زیر اشاره کرد: *هاشم معروف حسنی. وی در مورد کلینی و کتاب وی می گوید: اگر افراد اهل بدعت در سطح افراد منحرف و آشوبگر باشند، چیز عجیبی نیست، بلکه عجیب این است که شیخ محدثان بعد از جهاد طولانی بیست ساله در راه بحث و جستجوی حدیث صحیح، مرویات یا کتاب خود را پر از روایاتی نماید که از حیث متن و سند دارای عیب های آشکاری هستند و اگر کسی حتی کمترین بهره و علم را به احوال راویان داشته باشد، این امر بر وی مخفی نمی ماند و با این وجود علما و محدثان بعد از وی کتاب الکافی و روایات آن را در آغوش گرفتهاند، زیرا به اعتقاد برخی از افراد، از روایات صحیح تخطی نورزیده است و به نظر عدهای دیگر که تعدادشان زیادتر است، وی تعداد زیادی از روایات صحیح را گردآورده است، گرچه در کنار آن، روایات دیگری هم وجود دارد که به دروغ به اهل بیت منسوب شدهاند. این دو گروه در مورد این موضع گیری خود مسؤل هستند[7]. * آیت الله ابوالفضل برقعی. وی میگوید: در احادیث کتاب الکافی عیوب فراوانی از حیث سند و راوی و متن و موضوع وجود دارد. در مورد سند روایات باید گفت بیشتر راویان کتاب از افراد ضعیف و مجهول و مهمل و دارای عقائد پوچ و مجعول هستند. این چیزی است که علمای رجال شیعه میگویند[8]. ﻫ - اصول الکافی این کتاب مشتمل بر سه قسم است: بخش اول: احادیث مربوط به اصول(عقائد) بخش دوم: احادیث مربوط به فروع بخش سوم: احادیث متنوعی که کتاب با آنها خاتمه می یابد و نویسنده، آن را الروضه نامیده است. البته این زمانی است که این بخش تألیف خود نویسنده باشد، زیرا برخی از علمای شیعه در انتساب این کتاب به نویسنده شک دارند. بخش اول کتاب که در مورد اصول می باشد، دو جزء است: جزء اول: تعداد احادیث این بخش 1445 مورد می باشد. کسانی که احادیث این بخش را مورد مراجعه قرار دادهاند فقط بر تصحیح 87حدیث آن اتفاق نظر دارند. بهبودی که احادیث صحیح کتاب الکافی را تخریج کرده است، تنها 161 حدیث را صحیح دانسته است. این بخش خاص مسائل اعتقادی است. جزء دوم: تعداد احادیث این بخش 2346حدیث است. کسانی که احادیث این بخش را مورد مراجعه قرار دادهاند، تنها 33حدیث را صحیح دانستهاند و بهبودی تنها 392 حدیث را صحیح دانسته است. تصحیحات انجام شده در هر دو بخش، بر اساس روش شیعه انجام شده است و اگر بر اساس روش اهل سنت انجام می شد، موجب ابطال این کتاب به صورت کامل می شد، آنچنان که تطبیق روش نقد علمی بر روایات شیعه منجر به از هستی ساقط شدن دین شیعه می شود، آنچنان که بزرگترین علمای شیعه در قرن یازدهم یا از بزرگان آنان- یعنی بحرانی که قبلاً ذکر شد- به این موضوع اشاره کردهاند. و- احادیث منسوب به پیامبر صلی الله علیه و سلم و اصحاب کساء در این دو بخش، به قرار زیر است: نام بخش اول بخش دوم پیامبرصلی الله علیه و سلم 4 حدیث 17 حديث علي رضی الله عنه 38 حديث 30 حديث فاطمه رضی الله عنها صفر صفر حسن رضی الله عنه صفر 1حديث حسين رضی الله عنه 2 حديث 1 حديث با مراجعه احادیث بخش دوم به این نتیجه می رسیم که هیچ یک از احادیث منسوب به پیامبر صلی الله علیه و سلم و اهل کساء صحیح نمی باشند و با مراجعه چهار منبع اساسی سابق نمی توان تنها یک روایت از فاطمه رضی الله عنها دختر رسول خدا یافت.
[1]- أصل الشيعة وأصولها ص:127. [2]- منهاج عملي للتقريب، مقاله ای از محمد حائري در ضمن كتاب الوحدة الإسلامية ص: 233. [3]- القرآن الكريم وروايات المدرستين، مرتضى عسكري ص: 37، دفاع عن الكافي، ثامر هاشم حبيب عميدي 2/308، الكليني والكافي ص: 402. [4]- نک: الكليني والكافي 210، كليات في علم الرجال ص:360، الكافي 1/27، مستدرك الوسائل 1/29، مرآة العقول 1/3، 3/466، الذريعة 13/95، كشف الحقائق 20، نهاية الدراية ص:541. [5]- مقدمة الأصول من الكافي، حسين علي محفوظ ص: 25 - 28. [6]- الكليني والكافي ص: 415-4169. [7]- الموضوعات في الآثار والأخبار ص:253. [8]- كسر الصنم ص:37.
از کتاب: منابع شیعه در میزان نقد علمی، نویسنده: پروفسور احمد بن سعد حمدان الغامدی (استاد دانشگاه ام القری ـ دانشكده عقیده) مصدر: دائرة المعارف شبکه اسلامی IslamWebPedia.Com
|
بازگشت به ابتدای
صفحه
بازگشت به نتایج قبل
چاپ
این مقاله
ارسال مقاله به دوستان |
|
![](body/banner4.gif) |
|
|
|